Wprowadzenie<\/p>\n
Artyku\u0142 stanowi streszczenie i recenzj\u0119 cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki Petera Schiffa \u2013 Wielka Depresja 2.0 oraz jego pogl\u0105d\u00f3w prezentowanych mi\u0119dzy innymi w cotygodniowych podcastach. W opracowaniu skupiono si\u0119 na tematach zwi\u0105zanych z problemami rz\u0105du USA i jego sytuacji. Pomini\u0119te zosta\u0142y rozdzia\u0142y, w kt\u00f3rych autor analizuje i opisuje potrzebne rozwi\u0105zania wewn\u0119trznych problem\u00f3w Ameryki \u2013 szkolnictwa, s\u0142u\u017cby zdrowia, regulacji, subwencji itp. Zako\u0144czenie jest ocen\u0105 autora streszczenia pogl\u0105d\u00f3w Petera i sytuacji w USA.<\/p>\n
Peter Schiff jest ameryka\u0144skim przedsi\u0119biorc\u0105 \u2013 prowadzi firm\u0119 maklersk\u0105 i doradcz\u0105 Euro Pacific Capital Inc. Wi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 jednak przynosi mu jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 medialna, pisze ksi\u0105\u017cki, artyku\u0142y, publikuje materia\u0142y (video, podcasty) w Internecie i wyst\u0119puje w telewizji. Zas\u0142yn\u0105\u0142 z przewidzenia kryzysu z 2007 roku. Razem z nim w studio by\u0142 wtedy Arthur Laffer, ekonomista g\u0142\u00f3wnego nurtu ocenia\u0142 stan gospodarki pozytywnie, wy\u015bmia\u0142 Petera i zaproponowa\u0142 mu zak\u0142ad. Dzi\u015b ju\u017c wiemy kto wygra\u0142, kryzys nadszed\u0142 i zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany na rynku nieruchomo\u015bci zgodnie z uwagami Petera Schiffa na temat absurdalnych wycen dom\u00f3w spowodowanych synergiczn\u0105 polityk\u0105 \u201eWuja Sama\u201d (rz\u0105du USA) i Fedu (ameryka\u0144skiego banku centralnego).<\/p>\n
Stany Zjednoczone Ameryki \u2013 najpot\u0119\u017cniejsze militarnie i gospodarczo pa\u0144stwo \u015bwiata, rozdaje karty w geopolityce i przewodzi \u015bwiatowym rynkom finansowym. Czy dobrze prosperowa\u0142oby jako firma? Prawdopodobnie taka sp\u00f3\u0142ka zosta\u0142by natychmiast zamkni\u0119ta, a jej maj\u0105tek zlicytowany! Dlaczego? Bo nie jest w stanie sp\u0142aci\u0107 swoich d\u0142ug\u00f3w. W 2013 roku ameryka\u0144ski rz\u0105d przesta\u0142 funkcjonowa\u0107, bo zabrak\u0142o pieni\u0119dzy \u2013 osi\u0105gni\u0119ty zosta\u0142 maksymalny limit d\u0142ugu. Czy wdro\u017cono oszcz\u0119dno\u015bci? Przeciwnie, od 1960 roku kongres a\u017c 78 razy trwale podnosi\u0142 limit, tymczasowo przed\u0142u\u017ca\u0142 finansowanie lub zmienia\u0142 definicje limitu zad\u0142u\u017cenia!1<\/sup> D\u0142ug wynosi ponad 17 bilion\u00f3w USD. W 2012 roku odsetki od zad\u0142u\u017cenia, emerytury i inne obowi\u0105zkowe programy wydatk\u00f3w poch\u0142on\u0119\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107 przychod\u00f3w federalnych. Wszystkie pozosta\u0142e wydatki finansowane s\u0105 d\u0142ugiem, na nic zwolnienie kilkuset urz\u0119dnik\u00f3w, czy wycofanie wojsk z obcych pa\u0144stw \u2013 to za ma\u0142o, \u017ceby zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 bud\u017cet. W przypadku k\u0142opot\u00f3w instytucji \u201ezbyt wielkich, by upa\u015b\u0107\u201d2<\/sup> rz\u0105d przyjdzie z pomoc\u0105 wyposa\u017cony w publiczne \u015brodki. Co jednak, gdy potrzebuj\u0105cym b\u0119dzie Wuj Sam? Paradoksalnie jest on zbyt du\u017cy, by nie upa\u015b\u0107 w przypadku utraty zaufania inwestor\u00f3w.<\/p>\n Fed i rz\u0105d w jednej dru\u017cynie<\/p>\n Rola Fedu jest kluczowa. Sztucznie zani\u017cone stopy procentowe mog\u0105 powodowa\u0107 sztuczny dobrobyt przez dost\u0119pno\u015b\u0107 kredyt\u00f3w. Amerykanin nawet je\u015bli nie ma pieni\u0119dzy mo\u017ce kupi\u0107 dom na kredyt sp\u0142acany przez kilkadziesi\u0105t lat czy samoch\u00f3d na 6-7 lat. Ponadto posiadacze aktyw\u00f3w takich jak akcje czy nieruchomo\u015bci korzystaj\u0105 na ultra niskich stopach procentowych, poniewa\u017c dzi\u0119ki tej sytuacji aktywa te bardzo mocno zyskuj\u0105 na warto\u015bci. Wyceny akcji rosn\u0105, bo kapita\u0142 szuka wy\u017cszych st\u00f3p zwrotu, gdy przy praktycznie zerowych stopach procentowych na lokaty czy bony nie ma co liczy\u0107. Dro\u017cej\u0105 r\u00f3wnie\u017c nieruchomo\u015bci, poniewa\u017c kupuj\u0105 je nawet osoby, kt\u00f3rych w normalnych warunkach nie sta\u0107 na sp\u0142acanie kredytu. Ten zmasowany popyt powoduje podbicie cen. Dobrobyt jest sztuczny, gdy\u017c nie da si\u0119 go utrzyma\u0107 w d\u0142u\u017cszym okresie, kryzys z roku 2008 doskonale to unaoczni\u0142.<\/p>\n Jest jeszcze inny bardzo powa\u017cny, kluczowy beneficjent ekspansywnej polityki Fedu. Jest nim rz\u0105d USA. Oprocentowanie bon\u00f3w i obligacji zale\u017cy mi\u0119dzy innymi od rynkowych st\u00f3p procentowych, a na te gigantyczny wp\u0142yw ma w\u0142a\u015bnie Rezerwa Federalna. Obni\u017caj\u0105c oprocentowanie w niekt\u00f3rych segmentach (np. przez skup aktyw\u00f3w) obni\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c oprocentowanie walor\u00f3w substytucyjnych, czyli o podobnej wiarygodno\u015bci kredytowej, p\u0142ynno\u015bci itp. Dzi\u0119ki temu USA w po\u0142\u0105czeniu z zaufaniem globalnych inwestor\u00f3w mo\u017ce po\u017cycza\u0107 i refinansowa\u0107 si\u0119 (sp\u0142acaj\u0105c d\u0142ug nowym d\u0142ugiem) bardzo niskim kosztem.<\/p>\n Droga w z\u0142ym kierunku<\/p>\n Ameryka jest niewyp\u0142acalna i nie ma szans na sp\u0142at\u0119 d\u0142ug\u00f3w. Sw\u00f3j limit mo\u017ce podnosi\u0107 ile zechce, ale gdy to inwestorzy wprowadz\u0105 w\u0142asny limit, zabawa dobiegnie ko\u0144ca. Im d\u0142u\u017cej zad\u0142u\u017cenie narasta tym bole\u015bniejszy b\u0119dzie upadek. Peter Schiff rekomenduje upad\u0142o\u015b\u0107, im wcze\u015bniej to nast\u0105pi tym lepiej. Aktualnie mamy do czynienia z ba\u0144k\u0105 na dolarze, bonach i obligacjach ameryka\u0144skich. Inwestorzy jak na razie wierz\u0105 w zdolno\u015b\u0107 kredytow\u0105 Wuja Sama. W ksi\u0105\u017cce autor por\u00f3wnuje sytuacj\u0119 w USA do samochodu p\u0119dz\u0105cego w d\u00f3\u0142 bez kontroli. Politycy udaj\u0105, \u017ce trzymaj\u0105 r\u0119k\u0119 na pulsie, ale auto przy\u015bpiesza coraz bardziej. Potrzeba kogo\u015b doros\u0142ego, kto chwyci kierownic\u0119 i zjedzie do przydro\u017cnego rowu. Nie b\u0119dzie to przyjemne, ale mniej bolesne ni\u017c uderzenie w mur na samym dole przy wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015bci.<\/p>\n Cz\u0119sto w mediach m\u00f3wi si\u0119, \u017ce wydawanie jest dobre, patriotyczne itp. Oszcz\u0119dno\u015bci s\u0105 z\u0142e, bo rzekomo nie nap\u0119dzaj\u0105 koniunktury. M\u00f3wi\u0105, \u017ce wydawanie jest korzystne, nawet finansowane d\u0142ugiem. Przywo\u0142ajmy jednak przyk\u0142ad: w\u0142a\u015bciciel sklepu z odzie\u017c\u0105 widzi du\u017cy popyt na jego towary, kt\u00f3re finansowane s\u0105 z kart kredytowych (za \u015brodki po\u017cyczone od banku). Ograniczy on zam\u00f3wienia, bo wie, \u017ce limity na kartach zostan\u0105 osi\u0105gni\u0119te. Klienci nie tylko nie b\u0119d\u0105 mogli wydawa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c zarabiaj\u0105, ale b\u0119d\u0105 zmuszeni wydawa\u0107 mniej, bo pensja b\u0119dzie obci\u0105\u017cona odsetkami.<\/p>\n Podczas boomu na dot-comach3<\/sup> inwestorzy cz\u0119sto nie kupowali sp\u00f3\u0142ek dla warto\u015bci, tylko z zamiarem odsprzedania jej innemu inwestorowi p\u00f3\u017aniej, za wy\u017csz\u0105 cen\u0119. Podobnie by\u0142o w przypadku nieruchomo\u015bci przed rokiem 2007, wyceny ros\u0142y i podczas trwania narastania przeszacowanych<\/p>\n wycen mo\u017cna by\u0142o zarabia\u0107 z nadziej\u0105, \u017ce znajdzie si\u0119 wi\u0119kszy g\u0142upiec chc\u0105cy kupi\u0107 dro\u017cej. Peter Schiff ocenia, \u017ce podobna sytuacja jest z dolarem i ba\u0144k\u0105 rz\u0105dow\u0105. W 2010 roku rezerwy dolarowe stanowi\u0142y 60% i do dzi\u015b s\u0105 najwi\u0119ksze, kraje ch\u0119tnie przyjmuj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 walut\u0119 bo inne kraje r\u00f3wnie\u017c ch\u0119tnie j\u0105 nab\u0119d\u0105, poniewa\u017c jeszcze inne rozliczaj\u0105 si\u0119 w dolarach. Sytuacja wygl\u0105da znajomo. Gdy g\u0142upcy si\u0119 ko\u0144cz\u0105, ba\u0144ka p\u0119ka. Po ba\u0144ce internetowej upad\u0142y firmy, inwestorzy i fundusze emerytalne potraci\u0142y oszcz\u0119dno\u015bci. Ba\u0144ka mieszkaniowa spowodowa\u0142a przej\u0119cie ma\u0142o wartych dom\u00f3w przez banki i koniec kredyt\u00f3w. Kiedy p\u0119knie ba\u0144ka rz\u0105dowa, sytuacja b\u0119dzie du\u017co gorsza.<\/p>\n Rz\u0105d rodzi problemy, z kt\u00f3rymi walczy<\/p>\n Powszechnie ekonomi\u015bci i politycy uwa\u017caj\u0105 wydatki rz\u0105dowe jako jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 wzrostu gospodarczego, licz\u0105 si\u0119 one do wska\u017anika PKB, ale nie tworz\u0105 bogactwa. Inwestycje rz\u0105dowe niszcz\u0105 bogactwo stymuluj\u0105c nieodpowiedni\u0105 alokacj\u0119 zasob\u00f3w. Przez za\u0142amaniem rynku nieruchomo\u015bci ceny dom\u00f3w by\u0142y sztucznie podbijane przez Fannie Mae i Freddie Mac4<\/sup>, bailouty na rynku nieruchomo\u015bci, zani\u017cone stopy procentowe przez Fed i inne programy rz\u0105du. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wydatk\u00f3w rz\u0105dowych jest przeznaczana na nowoczesne technologie energetyczne \u2013 turbiny wiatrowe, czy panele s\u0142oneczne. Dop\u0142aty i odroczone podatki sk\u0142aniaj\u0105 racjonalnych przedsi\u0119biorc\u00f3w do porzucenia zyskownych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 na rzecz tych promowanych przez rz\u0105d, gdyby te nowe sposoby pozyskiwania energii by\u0142y op\u0142acalne to nikt nie musia\u0142by ich dotowa\u0107. Podczas gdy teraz konsumenci musz\u0105 zmierzy\u0107 si\u0119 z wy\u017cszymi cenami energii, dotuj\u0105c swoimi podatkami bogatych, kt\u00f3rzy specjalizuj\u0105 si\u0119 w wykorzystywaniu takich program\u00f3w.<\/p>\n Inflacja sterowana?<\/p>\n Fed mo\u017ce nie podnosi\u0107 st\u00f3p ze wzgl\u0119du na rzekomo nisk\u0105 inflacj\u0119. Peter Schiff wskazuje, \u017ce rz\u0105d grzebie w jej metodologii i znacznie j\u0105 zani\u017ca. Biznesmen na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 liczy\u0142 zmiany cen towar\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad koszyka. Pomi\u0119dzy rokiem 1970 a 1980 wyniki si\u0119 zgadza\u0142y. Wzrost CPI5<\/sup> wyni\u00f3s\u0142 112%, a ceny badane przez Petera o 117%. W okresie 2002 \u2013 2012 pojawi\u0142 si\u0119 jednak rozd\u017awi\u0119k. Oficjalny CPI wykaza\u0142 wzrost o 27,5%, a koszyk kontrolny 44,3%. Podobne wskazania ma Big Mac Index \u2013 narz\u0119dzie autorstwa magazynu \u201eThe Economist\u201d w celu por\u00f3wnywania si\u0142y nabywczej mi\u0119dzy krajami. Miedzy 1986 a 2003 rokiem indeks CPI i cena Big Maca ros\u0142y podobnie o oko\u0142o 4% rocznie. Sytuacja uleg\u0142a zmianie od 2003 roku, kiedy to CPI r\u00f3s\u0142 2,5% rocznie, a Big Mac dro\u017ca\u0142 oko\u0142o 6,1% rocznie. Sk\u0142ad tego hamburgera nie uleg\u0142 zmianie, w zwi\u0105zku z tym albo McDonald’s nagle sta\u0142 si\u0119 bardzo niewydajny, co spowodowa\u0142o wystrzelenie cen jego produktu, albo CPI nie odzwierciedla cen d\u00f3br konsumenckich. Bior\u0105c te dane pod uwag\u0119 gospodarka USA si\u0119 kurczy potwierdza to ankieta Investors Business Daily, w marcu 2013 roku 60% respondent\u00f3w odpowiedzia\u0142o, \u017ce ich zdaniem nadal trwa recesja. Podobne wskazania mia\u0142a znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 sonda\u017cy przez ca\u0142y roku 2011, 2012 i 2013.<\/p>\n Peter Schiff nie upatruje spisku tylko wskazuje na b\u0142\u0119dn\u0105 metodologi\u0119. To nie hamburgery si\u0119 myl\u0105 tylko biurokraci, a rz\u0105dowi jest to na r\u0119k\u0119, gdy\u017c ujawnienie ukrywanej inflacji wywr\u00f3ci\u0142oby wszystko do g\u00f3ry nogami. W 1997 roku komisja Boskina stwierdzi\u0142a przeszacowywanie inflacji. Wprowadzono wtedy kontrowersyjne zmiany w metodologii \u2013 mi\u0119dzy innymi \u201epoprawki hedoniczne\u201d. Zgodnie z nimi poprawa jako\u015bci produkt\u00f3w jest uznawana za form\u0119 deflacji. Telewizor kosztuj\u0105cy tysi\u0105c USD rok temu, dzi\u015b kosztuje tyle samo tylko, \u017ce posiada lepszy ekran czy wi\u0119cej funkcji \u2013 Biuro Statystyk Zatrudnienia traktuje to jako spadek cen. Poprawki hedoniczne dzia\u0142aj\u0105 tylko w jedn\u0105 stron\u0119 \u2013 nie koryguje si\u0119 inflacji przy spadku jako\u015bci. Administracja Obamy zaproponowa\u0142a przej\u015bcie na \u201eCPI wa\u017conym \u0142a\u0144cuchowo\u201d, co stanowi tylko pog\u0142\u0119bienie problemu. Jest to pr\u00f3ba uwzgl\u0119dnienia zmiany sposobu wydawania \u015brodk\u00f3w, gdy konsumenci zmieniaj\u0105 dro\u017cej\u0105ce produkty na ta\u0144sze. Przyk\u0142adowo, gdy ze wzgl\u0119du na inflacj\u0119 konsument rezygnuje ze stek\u00f3w na rzecz wieprzowiny czy drobiu, rz\u0105d liczy to jako brak inflacji. \u0141a\u0144cuchowe CPI zatem jest miar\u0105 kosztu przerwania, a nie utrzymania na dotychczasowym poziomie standardu \u017cycia.<\/p>\n Eldorado si\u0119 sko\u0144czy<\/p>\n Inwestorzy nabywaj\u0105cy obligacje USA z pewno\u015bci\u0105 wiedz\u0105, \u017ce nie otrzymuj\u0105 sp\u0142at z podatk\u00f3w, tylko z nowego d\u0142ugu. Gdy zaczn\u0105 \u017c\u0105da\u0107 premii za zwi\u0119kszone ryzyko, Wuj Sam b\u0119dzie mia\u0142 problem. Trudno\u015bci z refinansowaniem si\u0119 Fed b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 chwilowo rozwi\u0105za\u0107 przez wydrukowanie olbrzymich ilo\u015bci nowych dolar\u00f3w. \u015arodki na opiek\u0119 zdrowotn\u0105 i emerytury co prawda b\u0119d\u0105, ale zwi\u0119kszona poda\u017c pieni\u0105dza spowoduje wystrza\u0142 inflacji. \u015awiadczenia spo\u0142eczne b\u0119d\u0105 nominalnie takie same, jednak nie b\u0119dzie mo\u017cna kupi\u0107 tyle d\u00f3br co kiedy\u015b, wi\u0119c ich realna warto\u015b\u0107 si\u0119 obni\u017cy. Zwi\u0119kszona poda\u017c dolar\u00f3w odbije si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na kursie USD, kt\u00f3ry zacznie si\u0119 os\u0142abia\u0107, Amerykanie b\u0119d\u0105 mogli kupi\u0107 mniej za granic\u0105, a wierzyciele rz\u0105du za\u017c\u0105daj\u0105 wy\u017cszych odsetek ze wzgl\u0119du na malej\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 dolara w stosunku do innych walut. Kontynuacja polityki zwi\u0119kszania poda\u017cy pieni\u0105dza doprowadzi do hiperinflacji, niepewno\u015bci gospodarczej i za\u0142amania si\u0119 gospodarki \u2013 jest to scenariusz bolesny i wyniszczaj\u0105cy. Wzrost st\u00f3p procentowych i zmniejszenie poda\u017cy waluty b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c bolesne po wielu latach sztucznego wzrostu, ale b\u0119dzie to proces oczyszczaj\u0105cy i produktywny.<\/p>\n Amerykanie od 2009 roku posiadaj\u0105 pozorne bogactwo. Konsumuj\u0105 du\u017co za po\u017cyczone pieni\u0105dze. Oszcz\u0119dno\u015bci i produkcji jest jak na lekarstwo. Peter postuluje wstrzymanie bailout\u00f3w, wydatk\u00f3w rz\u0105dowych, zad\u0142u\u017canie si\u0119 pa\u0144stwa, zaprzestanie manipulacji stopami procentowymi przed Fed i dewaluacj\u0119 dolara. Nale\u017cy znie\u015b\u0107 regulacje, subsydia i nakazy b\u0119d\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142em ryzyka moralnego. P\u0142ace powinny najpierw spa\u015b\u0107 do stanu r\u00f3wnowagi, \u017ceby ludzie sp\u0142acili d\u0142ugi i zacz\u0119li oszcz\u0119dza\u0107. Firmy powinny natomiast dokonywa\u0107 inwestycji kapita\u0142owych w czym przeszkadza Fed, poniewa\u017c nierynkowym czynnikiem decyduj\u0105cym o poda\u017cy pieni\u0105dza i ustalaj\u0105cym arbitralnie jego koszt \u2013 stopy procentowe. Dzi\u0119ki zastosowaniu powy\u017cszych rad Ameryka znowu zacznie wytwarza\u0107. Nie s\u0105 to przyjemne reformy, ale alternatywa jest bardziej bolesna. Czas na \u201emi\u0119kkie l\u0105dowanie\u201d min\u0105\u0142.<\/p>\n Po wyborach w roku 2008, Rahm Emanuel powiedzia\u0142 \u201enigdy nie marnuj powa\u017cnego kryzysu\u201d. Politycy wiedz\u0105, \u017ce podczas z\u0142ej koniunktury bardzo \u0142atwo wskaza\u0107 jako winnych kapitalist\u00f3w i postulowa\u0107 zwi\u0119kszenie roli pa\u0144stwa w gospodarce. Ludzie s\u0105 sk\u0142onni odda\u0107 wtedy wolno\u015b\u0107 za bezpiecze\u0144stwo (przynajmniej przez pewien czas). Nale\u017cy wtedy mie\u0107 si\u0119 na baczno\u015bci, \u017ceby nie pope\u0142ni\u0107 znowu tych samych b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\n Zako\u0144czenie<\/p>\n Peter Schiff jest idealist\u0105, zwolennikiem i propagatorem austriackiej szko\u0142y ekonomii, czyli ca\u0142kowitej lub niemal ca\u0142kowitej wolno\u015bci w gospodarce (leseferyzm). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zdecydowanie dominuje gospodarka rynkowa, ale z bardzo du\u017c\u0105 domieszk\u0105 interwencji rz\u0105dowych. B\u0119d\u0105c idealist\u0105 Peter Schiff zawsze b\u0119dzie wytyka\u0142 b\u0142\u0119dy u polityk\u00f3w. O nachodz\u0105cym kryzysie m\u00f3wi on ci\u0105gle, wi\u0119c nie jest dziwne, \u017ce co kilka lat jego s\u0142owa si\u0119 potwierdzaj\u0105 i nie oznacza to, \u017ce posiada on nieznan\u0105 innym wiedz\u0119. Z drugiej strony z wyprzedzeniem wskazuje obszary deformacji rynkowych, ju\u017c w 2004 roku krytykuj\u0105c sytuacj\u0119 na rynku nieruchomo\u015bci. Oznacza to, \u017ce pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 odpowiedni\u0105 teori\u0105 i rozpoznaniem sytuacji rynkowej mo\u017cna z wyprzedzeniem reagowa\u0107 na niekorzystne zmiany. Warto o tym pami\u0119ta\u0107 i propagowa\u0107 t\u0119 wiedz\u0119 szczeg\u00f3lnie, \u017ce pewne grupy polityczne dobrze si\u0119 czuj\u0105, gdy maj\u0105 w\u0142adz\u0119 i decyduj\u0105 o konkretnych procesach, co wcale nie musi by\u0107 zgodne z interesem podatnika.<\/p>\n Sytuacja USA jest wyj\u0105tkowa. \u017baden inny kraj nie by\u0142by tak traktowany, nie ma takiego zaufania i mo\u017cliwo\u015bci mimo braku realnych szans na sp\u0142at\u0119 swoich zobowi\u0105za\u0144. Mo\u017cna wymieni\u0107 co najmniej dwa g\u0142\u00f3wne przyczyny takiej sytuacji:<\/p>\n 1. USA to wiod\u0105ca na \u015bwiecie wojskowa pot\u0119ga.<\/p>\n 2. System walutowy jest dolarocentryczny i rynek surowcowy opiera si\u0119 na dolarze ameryka\u0144skim.<\/p>\n Pot\u0119ga wojskowa przek\u0142ada si\u0119 na wysok\u0105 stabilno\u015b\u0107 polityczn\u0105 tego kraju. Armia USA opiera si\u0119 na si\u0142ach morskich i powietrznych. Ameryka P\u00f3\u0142nocna jest de facto wysp\u0105, wi\u0119c najazd wojsk l\u0105dowych nie jest realnym zagro\u017ceniem. Co wi\u0119cej, kluczowym aspektem rozwoju jest handel morski, dzi\u0119ki flocie morskiej Stany Zjednoczone mog\u0105 skutecznie zabezpieczy\u0107 swoje interesy.<\/p>\n Odnosz\u0105c si\u0119 do drugiego punktu, dominuj\u0105ca rola dolara w \u015bwiatowym systemie jest nieoceniona. Dzi\u0119ki temu, \u017ce dolary s\u0105 rozproszon\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie mas\u0105, ich zwi\u0119kszona poda\u017c przez Fed r\u00f3wnomiernie odbiera jego warto\u015b\u0107 wszystkim posiadaczom, dzi\u0119ki czemu nawet pot\u0119\u017cna ekspansja nie przek\u0142ada si\u0119 w du\u017cym stopniu na zmniejszenie jego warto\u015bci (inflacj\u0119). Ponadto je\u015bli rynek surowc\u00f3w opiera si\u0119 na dolarze to jest on powszechnie akceptowany i po\u017c\u0105dany, popyt na t\u0119 walut\u0119 z wielu kraj\u00f3w gwarantuje relatywnie stabiln\u0105 warto\u015b\u0107 i zaufanie do d\u00f3br denominowanych w dolarach np. obligacji USA. W ostatnim czasie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3\u017cne inicjatywy wyparcia dolara z tej roli w niekt\u00f3rych obszarach. Stany Zjednoczone mog\u0142yby mie\u0107 powa\u017cne problemy gdyby takie dzia\u0142ania okaza\u0142y si\u0119 skuteczne, poniewa\u017c podwa\u017cy\u0142oby to ich uprzywilejowan\u0105 rol\u0119 w systemie mi\u0119dzynarodowym.<\/p>\n Przypisy:<\/p>\n 1<\/sup> Treasury.gov, Debt Limit, 2<\/sup> Termin ten dotyczy instytucji, kt\u00f3rych bankructwo spowodowa\u0142oby negatywne konsekwencje w skali makro. Przyk\u0142adem takich instytucji s\u0105 banki z du\u017cym udzia\u0142em w rynku lub zak\u0142ady ubezpiecze\u0144. Rz\u0105d USA ratowa\u0142 takie prywatne instytucje ze pieni\u0105dze podatnik\u00f3w (lub ich wiarygodno\u015b\u0107 kredytow\u0105 \u2013 d\u0142ug) argumentuj\u0105c to dzia\u0142aniem dla dobra spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n 3<\/sup> W latach 1995-2001 mieli\u015bmy do czynienia z ba\u0144k\u0105 na sp\u00f3\u0142kach internetowych, w ich nazwach cz\u0119sto widnia\u0142a domena z ko\u0144c\u00f3wk\u0105 \u201e.com\u201d \u2013 stad nazwa potoczna nazwa dot-komy. B\u0105bel spekulacyjny p\u0119k\u0142 i nast\u0105pi\u0142 gie\u0142dowy krach.<\/p>\n 4<\/sup> Przedsi\u0119biorstwa sponsorowane przez rz\u0105d USA, maj\u0105ce na celu zapewnienie dost\u0119pu do mieszka\u0144 dla Amerykan\u00f3w. Po\u017cyczaj\u0105 \u015brodki i por\u0119czaj\u0105 kredyty hipoteczne. Posiadaj\u0105 ulgi podatkowe i uznaje si\u0119 powszechnie, \u017ce rz\u0105d w razie problem\u00f3w finansowych je uratuje, co nap\u0119dza moralny hazard.<\/p>\n 5<\/sup> Indeks cen konsumpcyjnych<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wprowadzenie Artyku\u0142 stanowi streszczenie i recenzj\u0119 cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki Petera Schiffa \u2013 Wielka Depresja 2.0 oraz jego pogl\u0105d\u00f3w prezentowanych mi\u0119dzy innymi w cotygodniowych podcastach. W opracowaniu skupiono si\u0119 na tematach zwi\u0105zanych z problemami rz\u0105du USA...<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":313,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-227","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-raport"],"yoast_head":"\n
\nhttp:\/\/www.treasury.gov\/initiatives\/Pages\/debtlimit.aspx, (12.10.2015).<\/p>\n